به نام خدا

چرا در دیه خطئی (خطایی ) دیه به عهده عاقله و خویشاوند نسبی ذکور پدری و مادری فرد است ؟ علت مادی و معنوی آن چیست ؟

در سالیان دور هر قبیله در مقابل افراد قبیله خود مسئول بودند و اگر فردی از قبیله متهمل خسارتی میشد کل قبیله باید آن را جبران میکردند .

در اوایل اسلام شخصی از حضرت محمد (ص) سوال کرد که چرا باید عاقله دیه را پرداخت کند . در جواب حضرت فرمودند فرد وقتی مرتکب فعل خطایی میشود به دلیل عدم مراقبت عاقله از فرد بوده است ، و باید عاقله فرد دیه را پرداخت کند .

در زمان قدیم عاقله عبارت بود از پدر و مادر و جد ذکور پدری و مادری فرد و همچنین افراد قبیله اشیره و بزرگ قبیله زیرا به دلیل اینکه در اثر کوتاهی این افراد فرد مرتکب ضرر شده است .

دیه صرفا مجازات محض نیست ( به دلیل اصل شخصی بودن مجازات ها ) .

و جرائت ناشی از ضرب و جر خطایی تا موضعه به عهده فرد جانی و از موضعه به بالا به عهده عاقله میباشد . ماده 480 قانون مجازات اسلامی و مواد بعد آن .

موضعه : در اثر وارد شدن ضربه به بدن و شکاف پوست تا جایی که استخوان بدن دیده شود .

از قتل تا موضوعه به عهده جانی و از موضعه به بالا به عهده عاقله . ماده 306 قانون مجازات اسلامی و مواد بعد آن .

اثر مادی : به دلیل بردن ارث و منفعت عاقله از فرد باید در ضر آن نیز سهیم باشند.

اثر معنوی : به دلیل اینکه این افراد نزدیک ترین اشخاص به فرد جانی بوده و به دلیل مسئول بودن در مقابل فرد جانی .